Praca w niedziele i święta – Kiedy jest dozwolona i jak ją rozliczyć?

Nie da się ukryć, że okresy takie jak niedziele i święta zazwyczaj należą do dni wolnych od pracy. Przepisy prawa przewidują jednak sytuacje, w których wykonywanie obowiązków zawodowych w tych dniach może mieć miejsce. Sam fakt zaplanowania pracy w te dni nie sprawia jednak, że pracownik traci prawo do rekompensaty, czy odpoczynku. Dowiedz się, jak wygląda organizacja pracy w te dni, oraz w jaki sposób się ją rozlicza.

Kiedy praca w niedziele i święta jest dozwolona?

Według Kodeksu pracy niedziele i święta należą do grona dni wolnych od pracy. Istnieje jednak określony zbiór sytuacji zawartych w przepisach, według których wykonywanie pracy w te dni należy do dopuszczalnych. Warto tu podkreślić, że za pracę, która odbywa się w niedzielę, bądź święto uznaje się wykonywanie obowiązków miedzy 6:00 w tym dniu a 6:00 w dniu następnym.

Oczywiście nie jest to równoznacznikiem ze stwierdzeniem, że praca w każdą niedzielę jest z automatu niedozwolona. W przypadku niektórych firm ciągłość pracy wymaga działania również w dni wolne od pracy, dlatego też przepisy przewidują wyjątki. Co do nich należy?

Jakie wyjątki przewidują przepisy prawa pracy?

Jak zostało uwypuklone, istnieją pewne odstępstwa, które zostały przewidziane w prawie pracy właśnie w zakresie wypełniania obowiązków w niedziele i święta. Do grona takich wyjątków zaliczamy:

• Sytuacje, gdy praca odbywa się w ruchu ciągłym,
• Wykonywanie prac dot. użyteczności społecznej,
• System pracy oparty na zmianach,
• Pracę w transporcie i komunikacji,
• Potrzebę natychmiastowej naprawy usterki, czy awarii,
• Sytuację wymagającą ochronę życia, zdrowia, środowiska,
• Pilnowanie mienia i ochronę osób,
• Pracę w rolnictwie lub hodowli,
• Służbę w zakładowej straży pożarnej lub służbie ratowniczej.

Odrębne ograniczenia będą dotyczyły kwestii placówek handlowych. Trzeba przy nich mieć na uwadze przepisy, które skupiają się wokół ograniczenia handlu w niedziele, święta i niektóre inne dni.

Rekompensata za pracę w niedziele i święta

Praca dopuszczalna w niedziele i święta nie oznacza, że jest traktowana jako normalny dzień w pracy. Z tego też względu pracownikowi przysługuje adekwatna rekompensata. W przypadku podstawowego rozliczenia dokonuje się przyznania innego dnia wolnego od wykonywania obowiązków.

W przypadku, gdy nie ma jednak możliwości udzielenia go w określonym terminie, istnieje inna możliwość. Mowa o rekompensacie finansowej, która oznacza dodatek do wynagrodzenia. Każda z tych opcji ma swoje uzasadnienie.

Kiedy należy udzielić dnia wolnego?

W sytuacji, gdy pracownik wykonuje obowiązki zawodowe w niedzielę, pracodawca powinien udzielić mu innego dnia wolnego w określonym czasie. Będzie to 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po odbytej zmianie w ów niedzielę. Gdy nie jest to możliwe, dzień ten powinien zostać udzielony do końca okresu rozliczeniowego.

W przypadku pracy w trakcie święta sprawa ma się nieco inaczej. W zamian za jej wykonanie w ten dzień pracownik powinien otrzymać dzień wolny do końca okresu rozliczeniowego. Jeśli do pracy w niedzielę, czy święto dołączy zbyt dużo przepracowanych godzin w ciągu doby pracowniczej, personelowi będzie przysługiwać również dodatek za nadgodziny.

Kiedy zamiast dnia wolnego przysługuje dodatkowe wynagrodzenie?

Istnieją sytuacje, w których pracodawca zamiast dnia wolnego przyznaje dodatek do wynagrodzenia. Kiedy tak się dzieje? Będzie to moment, kiedy nie jest on w stanie zapewnić innego dnia wolnego w wyznaczonym terminie. Wówczas pracownikowi przysługuje dodatek do wynagrodzenia. Jego wysokość to 100% za każdą godzinę pracy w takim dniu.

Warto tu zaznaczyć, że wypłata rekompensaty nie należy do podstawowych działań w przypadku wykonywania obowiązków w trakcie dni przepisowo wolnych od pracy. W pierwszej kolejności dąży się do udzielenia dnia wolnego w innym terminie. Dopiero gdy nie ma takiej możliwości, pracodawca przyznaje rekompensatę pieniężną.

Jak rozliczać godziny przepracowane w niedzielę lub święto?

Aby w odpowiedni sposób rozliczyć godziny przepracowane w niedzielę lub święta, należy zweryfikować faktyczną ilość godzin poświęconych na obowiązki zawodowe w ten dzień. Ponadto trzeba sprawdzić, czy ta ilość mieści się w obowiązującej normie dobowej. Kolejnym punktem jest sprawdzenie, czy pracownik otrzymał dzień wolny za ten dzień pracy oraz czy wszystko było zgodne z przepisami Kodeksu pracy.

Warto także zweryfikować, czy zachowano odpowiednią normę w kontekście odpoczynku dobowego i tygodniowego. Ważne jest także rozliczenie nadgodzin, jeśli do takowych doszło. Te wszystkie zadania można wykonać naprawdę szybko, jeśli zautomatyzujecie ów procesy. W tym celu warto wykorzystać system RCP od Polsystem, który doskonale wspomaga wymienione działania i procesy.

To narzędzie uznaje się za niesamowicie pomocne w porządkowaniu informacji dotyczących czasu pracy, zestawienia ich z grafikiem i okresem rozliczeniowym, ale także także w trzymaniu się przepisów.

Jakie prawa przysługują pracownikowi pracującemu w niedzielę lub święto?

Jak można zauważyć, w naszym artykule jasno artykułujemy, że praca w niedzielę i święta różni się od tej wykonywanej w dzień powszedni. Czy istnieją więc konkretne prawa przysługujące pracownikom, którzy wypełniają swoje obowiązki zawodowe w tym nietypowym czasie? Owszem. Wśród tych najważniejszych należy wskazać prawa do:

• Dnia wolnego – zostaje on przyznany za pracę w niedzielę lub święto zgodnie z terminami, które wskazują przepisy,
• 100% za każdą godzinę pracy w takim dniu – w sytuacjach, gdy nie ma opcji udzielenia wolnego dnia w określonym terminie,
• Zachowania norm dotyczących odpoczynku dobowego i tygodniowego,
• Odrębnego dodatku do wynagrodzenia za każdą nadliczbowo przepracowaną godzinę w niedzielę lub święto,
• Wolnej niedzieli co najmniej raz na 4 tygodnie – wyjątkiem są pracownicy, których zatrudnia się w systemie pracy weekendowej. 

Warto zaznaczyć, że gdy mówimy o pracy zmianowej lub działalności, którą prowadzi się przez całą dobę, praca w święta, czy niedziele może być normalnym elementem funkcjonowania firmy. Mimo to pracodawca nadal musi przestrzegać określonych zasad dotyczących odpoczynku, rekompensaty za dni ustawowo wolne, czy wymiaru czasu pracy.